Çarpana (Kolan) Dokuma

Çarpana (Kolan) Dokuma

Çözgü ve atkı ipliği olarak yün, pamuk, keten iplikler ve kıl gibi gereçlerin kullanıldığı, yassı ve enli kuşak, bağ gibi dokumalara “çarpan/kolan dokuma” denir. Çarpana dokuma çözgü ve atkı iplikleri ile yapılan en basit dokuma tekniğidir. Bu dokuma, el tezgahlarındaki gücülerin görevini gören, genellikle kare şeklinde ve köşeleri delikli kartlarla yapılır. Deri, ince ağaç levha, mukavva, sert plastik, fildişi vb. malzemeden dörtgen veya çok geniş şekilde kesilmiş ve köşeleri birer delik şeklinde delinmiş dokuma aracına çarpana kartları denir. Çarpanaların deliklerinden, hazırlanan desene ve sisteme göre birer iplik geçirilip ipler gerilerek bu levhaların kendi çevresinde 90 derece veya 180 derece döndürülmesiyle ve araya atkı geçirilmesiyle oluşan şerit halindeki dokumalar çarpana dokumalardır.

Anadolu’da çarpana dokumacılığı eski bir gelenek olarak aşiretlerde sürdürülmektedir. Bu aşiretlerden çoğu yakın zamanlarda köylere yerleşmişlerdir. Yazları dağlarda kara çadırlarda yaşamaktadırlar. Göçerlerin köylere yerleşmeleri sonucunda kolonlara ve kuşakları gereksinimleri azalmış veya pazardan satın alınabilen başka eşyalar bunların yerlerini almıştır.

Türkmen ve yörüklerin günümüzde dokuduğu görülen çarpana dokumalar daha çok;

  • Kara çadır, alaçık ve toprak ev denilen çadırlarda,
  • Kazık bağı olarak, keçelerin serilmesi ve tepelerin tutulmasında,
  • Sepet, çuval ve heybe gibi taşımada kullanılan eşyanın sap ve kulplarında,
  • Hayvanların koşum takımlarında, araba ve develerin başını süslemede,
  • Kadın giyiminde başlara takıların tutturulmasında, önlük ve elbise kuşaklarında, çocuk kundağı ve beşiklerde,
  • Erkek giyiminde, barutluk, fişek çantası, kılıç askısı, kuran bağı, yay kurmak için kement, çorap ve tozluk bağı, takunya ve terlik bantı olarak kullanılmaktadır.

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir