Kalaycılık Hakkında Bilgi

Kalaycılık Hakkında Bilgi

Eski Türkler, bütün ihtiyaçlarını el becerileri ile karşılayarak hayatlarını devam ettirmekte idi. Kalaycılık da bu becerilerden biriydi. Türkler, aşlarını kalaylı kaplarda pişirmeye özen göstermişler, yoğurtlarını kalaylı kaplarda mayalamışlar, düğün yemeklerini kalaylı leğenlerde ve kazanlarda pişirmişlerdir.

Türk kültürünün bir parçası olan kalaycılık bakır gereç üretiminin zorunlu kıldığı, onun ayrılmaz bir parçası olan başka bir zanaattır. Bakırı gümüş gibi parlatanların mesleğidir. Bakırcılığa bağlı olarak gelişmiş bir el sanatıdır. Bu nedenle nerede bakırcılık gelişmişse aynı zamanda orada kalaycılık gelişmiştir. Bu meslekle uğraşan ustalar “kalaycı” olarak adlandırılmıştır.

Bronz elde etmek için gerekli olan kalay, maden kullanımının başladığı ilk çağlardan beri çok aranılan bir madde olmuştur. Klasik çağda, bakır ya da pirinç eşyalar kalayla kaplanmıştır. Anadolu’da Tunç Çağında bakır, kalay katılarak tuncun elde edilmesinde kullanılmıştır. Roma döneminde bakır kapların iç kısımlarının kalayla kaplanması yöntemi bulunmuştur. Anadolu’da en eski kalay madeni ocağı Niğde Celaller Köyü yöresindedir. Tunceli, Kırklareli, Tekirdağ, İstanbul-Şile, Eskişehir, Bursa, Manisa, Kırşehir, Amasya, Uşak, Niğde, Sivas ve Aksaray yörelerinde de kalay madenlerinin olduğu bilinmektedir.

Orta Çağ’da gümüş eşyaların biçimlerini kopya eden kalay kaplar kullanılırdı. Ayrıca tartı aletlerinin yapımında da kalaydan yararlanılırdı. 16. yüzyılda kuyumcular üretecekleri yapıtların kalaydan örneklerini yaparlardı. Kalaycılar loncalar halinde örgütlenirdi. Bu loncalar, her parçanın ustasını belirlemek amacıyla ayar damgasının kullanımını düzenlerlerdi. Loncaların ortadan kalkmasıyla kalaycılık, örgütlü bir meslek olmaktan çıkarak usta-çırak ilişkisiyle gelişip öğrenilen bir meslek oldu.

Kalaycılık, bakır gereç üretiminin zorunlu kıldığı bir zanaattır. Bakır araç ve gereçlerin korunması için belirli aralıklarla kalaylanması gerekir. Kalay, sürekli kullanım ve ısıtma nedeniyle ortaya çıkan bakır korozyonu ya da bakırın saklanan yiyeceklerle etkileşime geçmesi sonucunda meydana gelebilecek zehirlenmelere karşı açığa çıkacak bakır oksidi ve bakır sülfatı gibi bakır tuzlarını bloke ederek korunma sağlayan madeni bir malzemedir. Kalay işi, bakırdan yapılmış bir gerecin yüzeyine ak kurşun olarak adlandırılan, parlak kül rengindeki gümüşe benzeyen bir maden olan kalayın eritilerek dökülmesi biçiminde uygulanan bir tür kaplamacılıktır.

M.Ö. 3000’li yıllardan beri mutfaklarda kullandığımız kapların kalaylanması gerektiğinden kalaycılık mesleği ortaya çıkmıştır. Bakır kapların mutfaklarımızda kullanılmaya başlaması kalayın bulunmasına bağlıdır. Gerçekten de bakır kaplar kalayla kaplanmadan tek başına mutfak eşyası olarak kullanıldıklarında çabuk oksitlenerek bakır zehirlenmeleri dolayısıyla ölümlere neden olabilmektedirler.

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir